Niesklasyfikowani

Ukulele o nietypowych rozmiarach: sopranino, bas, rezonator, banjolele i guitalele

Niektóre instrumenty wymykają się standardowym klasyfikacjom. Nie są to ani sopran, ani koncert, ani tenor, ani baryton: modele zebrane tutaj wykraczają poza cztery popularne formaty, czy to pod względem zakresu dźwiękowego, budowy, czy też konfiguracji strun. Nie są to jedynie ciekawostki do gabloty. Są to instrumenty o określonej konstrukcji, z precyzyjnymi parametrami technicznymi, udokumentowanym zastosowaniem i nabywcami, którzy dokładnie wiedzą, czego szukają. Niniejszy przewodnik pomoże Ci zrozumieć, co konkretnie oferuje każdy typ, w jakich sytuacjach ma zastosowanie oraz co odróżnia dobrze skonstruowany model od gadżetu.

Sopranino: ekstremalny format, krótka skala, minimalne napięcie strun

Sopranino ma zazwyczaj długość całkowitą od 43 do 45 cm, a jego menzura wynosi około 310 mm, czyli jest o około 40 mm krótsza niż w przypadku standardowego sopranu. To zmniejszenie nie jest bez znaczenia: napięcie strun Aquila Nylgut skalibrowanych do tego formatu znacznie spada, co sprawia, że instrument jest prawie nie do opanowania bez precyzyjnej regulacji akcji przy 12. progu (najlepiej między 2,2 a 2,5 mm po stronie struny wysokiej). Sopranino jest nastrojone o kwartę wyżej niż standardowy sopran (aEBF# lub gCEA w zależności od producenta), co nadaje mu mocny wysoki rejestr, ale ogranicza możliwości akordowe dla dłoni dorosłych. Jest ono dostosowane do małych dłoni dzieci w wieku od 4 do 6 lat lub do solowego grania melodii w bardzo wysokim rejestrze techniką fingerpicking. Modele marek takich jak Makala czy Mahalo, wykonane ze sklejki lipowej w tym formacie, służą jako instrumenty dla początkujących w cenie 40–60 euro; producenci tacy jak Risa czy Flea oferują wersje z korpusem z litego ABS lub żywicy, zapewniające stabilność wymiarową niezależną od wilgotności, co ma znaczenie w przypadku małych, pocących się dłoni.

Banjolele: napięta membrana, perkusyjny atak, bezpośrednia projekcja dźwięku

Banjolele, czyli ukulele banjo, zastępuje drewnianą płytę rezonansową membraną naciągniętą na okrągłą metalową ramę, zazwyczaj z odlewanego aluminium lub niklu. Efekt akustyczny jest radykalnie odmienny od standardowego ukulele: natychmiastowy atak, krótki sustain, mocna i bezpośrednia projekcja dźwięku bez drewnianej komory rezonansowej. Ta cecha sprawia, że instrument jest doskonale słyszalny w kontekście zespołowym lub na scenie bez wzmocnienia, gdzie sopran z laminowanego mahoniu ginie, gdy tylko do gry wkracza instrument perkusyjny. Strojenie pozostaje standardowe GCEA. Klucze z przekładnią 18:1 są niezbędne w tym formacie: membrana natychmiast reaguje na najmniejsze zmiany napięcia strun, a klucze o niskim współczynniku tarcia z niższej półki powodują rozstrojenie podczas gry, gdy tylko temperatura na scenie wzrośnie. Ortega, Gold Tone i Kala oferują banjo-lele dobrej jakości w cenie od 80 do 220 euro, z membraną plastikową Remo lub membraną z owczej skóry, w zależności od ceny. Membrana z owczej skóry lepiej znosi zmienne warunki wilgotnościowe i brzmi cieplej; membrana z tworzywa sztucznego jest bardziej stabilna, ale trudniejsza w grze. Po otrzymaniu instrumentu należy zawsze sprawdzić napięcie obręczy (śruby napinające membranę): poluzowana śruba po stronie medalionu powoduje, że dźwięk jest pusty i mało wyrazisty.

Ukulele basowe: poliuretan, rejestr basowy, menzura 510 mm

W ukulele basowym stosuje się struny z poliuretanu (U-Bass) lub z przędzy silikonowej, technologii opracowanej przez Road Toad Music i spopularyzowanej przez firmę Kala. Jego menzura wynosi około 500–520 mm dla korpusu typu barytonowego lub wydłużonego koncertowego, a instrument jest nastrojony w tonacji EADG, podobnie jak kontrabas lub gitara basowa, ale w pełnym rejestrze basowym z użyciem strun o bardzo dużej elastyczności. Wydawane brzmienie jest zbliżone do kontrabasu z progami: okrągłe uderzenie, wyraźne basy, umiarkowane wybrzmienie. Struny poliuretanowe mają specyficzne właściwości: w wilgotnych warunkach lekko przyklejają się do palców, nie nadają się do gry kostką (szybkie zużycie i agresywne brzmienie) oraz wymagają 10–15 godzin gry, aby ustabilizować intonację. U-Bass jest przydatny przede wszystkim jako przenośny kontrabas dla gitarzystów basowych, którzy dużo podróżują, lub dla zespołów kameralnych poszukujących niskich tonów bez zajmowania zbyt wiele miejsca. Kala U-Bass Journeyman z korpusem z laminowanego mahoniu i płytą przednią ze świerku stanowi przystępny model w cenie 350–400 €; poniżej tej ceny mechanizmy i nakładka na progach zazwyczaj nie wystarczają do utrzymania intonacji na całej długości gryfu.

Guitalele: sześć strun, strojenie gitarowe transponowane, menzura 430 mm

Guitalele to 6-strunowy instrument o menzurze około 430 mm, nastrojony w tonacji ADGCEa (czyli jak standardowa gitara z kapodastrem na piątym progu). Gra się na nim te same akordy co na gitarze, ale wydaje dźwięki transponowane o kwartę w górę. Nie jest to ukulele: wykorzystuje struny nylonowe o napięciu dostosowanym do krótkiej menzury (Savarez lub D’Addario Pro Arte przycięte do odpowiedniego rozmiaru), a jego brzmienie jest bliższe gitarze requinto lub gitarze podróżnej niż standardowemu ukulele. Yamaha GL1, za mniej niż 100 euro, pozostaje punktem odniesienia w segmencie podstawowym w tym formacie, z korpusem z meranti/włókna, który wytrzymuje zmiany klimatyczne podczas transportu. Dla muzyka, który opanował już grę na gitarze i szuka kompaktowego instrumentu, nie zaczynając nauki od zera, jest to najbardziej logiczny wybór w tej kategorii. Dla kogoś, kto dopiero zaczyna przygodę z ukulele, jest to niepotrzebnie skomplikowane: 6 strun do szarpania na krótkiej menzurze to dodatkowe wyzwanie związane z intonacją, bez natychmiastowych korzyści edukacyjnych.

Kryteria wyboru nietypowych formatów

Sopranino: sprawdź nacisk struny na 12. progu (2,2 mm), kompatybilność strun zamiennych ze skali 310 mm, mechanizmy zębatkowe, jeśli to możliwe
Banjolele:B rodzaj membrany (plastikowa Remo lub pergaminowa), obowiązkowe mechanizmy z przekładnią 18:1, regulację napinaczy obręczy należy sprawdzić przy odbiorze, wykończenie niklowe vs chromowane (nikiel mniej się matowi)
U-Bass: materiał strun (poliuretan Road Toad lub silikon), wbudowana elektronika w przypadku występów scenicznych, podstrunnica Graph Tech lub z kości dla stabilności intonacji, wymaga oddzielnego wzmacniacza basowego przy graniu w zespole
Guitalele: menzura co najmniej 420 mm dla wygody gry dorosłego, struny nylonowe kompatybilne z krótkim formatem, mechanizmy z przekładnią co najmniej 1:14 dla 6 strun

Instrumenty te nie są zakupami pod wpływem impulsu. Każdy z nich odpowiada konkretnej potrzebie: sopranino dla małych dzieci lub dla ekstremalnie wysokiego rejestru, banjolele dla projekcji dźwięku bez wzmocnienia i perkusyjnego brzmienia folkowego, U-Bass dla kompaktowego basu w podróży lub w zespole akustycznym, guitalele dla gitarzysty, który chce instrumentu do plecaka bez konieczności ponownego uczenia się. Zakup jednego z nich bez określonego zastosowania oznacza, że instrument będzie dobrze brzmiał przez tydzień, a przez kolejne tygodnie pozostanie w futerale.